“PAGDALUMAT SA KALAGAYAN NG PAMBANSANG KAUNLARAN: TUNGGALIAN NG TANGLAW NG BAYAN AT ANINO NG DAYUHAN SA ENTABLADO NG KALIKASAN, EDUKASYON, EKONOMIYA, POLITIKA, AT LIPUNAN” (2023)

[NOTE: NAKA-UNO AKO DITO HEHE KAYA IBABAHAGI KO SA INYO]

POLYTECHNIC UNIVERSITY OF THE PHILIPPINES

COLLEGE OF COMMUNICATION

DEPARTMENT OF BROADCAST COMMUNICATION

“Repleksyong Papel sa Filipinolohiya at Pambansang Kaunlaran”

DOMINGUEZ, GEOMARI MIGUEL R.

BACHELOR OF ARTS IN BROADCASTING 1 - 2D

I. ANINO NG DAYUHAN

Kasabay ng pagdaong ng mga mananakop sa ating dalampasigan ang panibagong suliranin sa kwento ng ating bayan. Ang ating lahi ay ginapos, ginayuma, at ginarote. Ginapos nila ang ating ninuno gamit ang tanikala ng relihiyon at sandata, ng edukasyon at baril. Ginayuma nila ang ating bayan na makalimot sa ating pagkakakilanlan bilang isang mamamayang malaya at mapagpalaya. Ginarote nila ang ating mga bayaning nakipaglaban para sa kasarinlan ng bayan.

Sa kasalukuyan, ang mga naghahari-uri sa ating bayan ay pawang anino ng mga dayuhan. Kinikilingan nila ang interes ng iilan- ang mga mayayaman at ang mga dayuhan. Samantalang nagbibingi-bingihan sa hinaing ng masa na nagdarahop sa kahirapan. Ang tunggalian ng tanglaw ng bayan at anino ng dayuhan ay manipestasyon ng kawalan ng ating lahi ng pagkakakilanlan, diwang makabayan, at kalayaan. Bunsod nito aynagdurusa ang kalikasan, edukasyon, ekonomiya, politika, at lipunan. 

Tunay ngang masalimuot ang ating nakaraan na dala-dala natin hanggang sa kasalukuyan. Hangga’t ang ating bayan ay anino lamang ng dayuhan malabong makamtan sa hinaharap ang pambansang kaunlaran. 

II. MODERNISASYON LABAN SA KALIKASAN

Napakataas ng pagpapahalaga ng ating mga ninuno sa kalikasan. Namumuhay sila na kaisa ang kapaligiran dahil batid nilang ito ang pinagkukunan ng kanilang mga pangunahing pangangailangan. Sa pagdating ng mga dayuhan, sinakop nila ang ating bayan na may motibong pagkakamal at pagnanakaw ng ating mga likas na yaman. Dinungisan nila ang ating mga kagubatan sa paghahanap ng ginto. Pinakilala nila sa mga Pilipino ang ugali ng pagsasawalang-bahala sa ating kalikasan.

Sa kasalukuyan, ang pamahaalan ang naging mukha ng pagsasawalang-bahala sa kalikasan makamit lang ang “modernisasyon”. Ang programa nilang “modernisasyon”tulad ng – paglikha ng mga “power plants” at pagsasapubliko ng mga “ancestral domain” ng mga katutubo– ay lubhang nagdudulot ng kasiraan kaysa kaunlaran. 

Ang paglikha ng mga “power plants” ay tunay na makakatulong sa pagpapalaganap ng akses sa kuryente at tubig, ngunit kapalit nito ay matatamaan ang “ancestral domain” ng mga katutubo. Madudungisan ang pinagkukunan nila ng pagkain. Masisira ang pinagtayuan nila ng kanilang tahanan. Mawawala ang pamana na pinakaiingat-ingatan ng kanilang mga ninuno. 

Gayundin ang pagsasapubliko ng mga “ancestral domain” ng mga katutubo tulad na lamang sa Bundok Apo na tirahan ng mga katutubo. Iginagalang nila ang bundok na ito dahil sa paniniwalang ito ay banal na lugar. Sa naisabatas na National Integrated Protected Areas System o NIPAS ay nagtayo ng isang parke sa Bundok Apo. Bunsod ng batas na ito ay nagmistulang mga iskwater ang mga katutubo sa sarili nilang lupa.

Matatawag ba nating pambansang kaunlaran kung interes lamang ng iilan at ng dayuhan ang isasaalang-alang at hindi ang sa mga katutubong Pilipino? Ang tunggaliang ito ng industriyalisasyon (pamahalaan) at kalikasan (katutubo) ay isa lamang patunay na ang ating mga lider ay anino lamang ng dayuhan.

III. KRISIS PANG-EDUKASYON

Ang ating mga ninuno ay may sistema na ng pagkatuto taliwas sa mga paniniwala ng mga dayuhan. Inaako nila na sila ang nagdala ng edukasyon sa ating isla, ngunit kabaliktaran nito ang dala nila. Dala ng mga Kastila ang edukasyong limitado – patriarkal at politkal – na tanging mga kalalakihan lamang na buhat sa kilalang pamilya ang may makakapag-aral. Dala naman ng mga Amerikano ang lisyang edukasyon na sumikil sa ating pagkakakilanlan, diwang makabayan, at kalayaan. Bunsod nito ay umiral at umalingawngaw sa kasalukuyan ang krisis pang-edukasyon na nasa anyo ngkomersyalismo ng edukasyon at suliraning multilinggwalismo.

Ang komersyalismo ng edukasyon ay nagsimula sa pagtatayo ng mga Amerikano ng mga pampublikong paaralan sa Pilipinas. Ang mga naitayong paaralan naman ng simbahan ay naging pampribadong institusyon. Sa kasalukuyan, bumaba ang kalidad ng edukasyon dahil sa mababang badyet na nilalaan ng pamahalaan. Dahil dito kinakaharap ng mga mag-aaral at guro sa pampublikong institisyon ang siksikang mga silid-aralan, sirang mga pasilidad, at limitadong akses sa mga edukasyonal na kagamitan. Pataas naman nang pataas ang matrikula sa mga pribadong institusyon na mayroong maayos na pasilidad, sapat na bilang ng mag-aaral sa silid-aralan, at malayang akses sa mga edukasyonal na kagamitan. Nakakalungkot na nagmistulang negosyo na lang ang edukasyon sa Pilipinas, imbes na maging daluyan ng pagkatuto ng mga mga kabataang Pilipino.

Halimbawa nito ay ang dokumentaryo ni Kara David na “Pag-asa sa Pagbasa” na tampok ang mga estudyante ng Sauyo High School na nakatuntong ng high school nang hindi marunong bumasa at sumulat. Napag-alaman niya na hindi napagtutuonan ng pansin ang mga mag-aaral sa dami ng estudyanteng nagsisiksikan sa silid-aralan at ang batang ito ay nangangalakal para may pambili ng pagkain imbes na gumawa ng assignment. Dagdag pa na hindi natuturuan sa bahay ng magulang kaya’t hindi nagiging ganap ang pagkatuto sa pagbasa at pagsulat. 

Ang suliraning multilinggwalismo naman ay manipestasyon na ang ating bansa ay binubuo ng maraming isla na may kani-kanyang wika at sa pananakop ng mga dayuhang ay ipinakilala ang kanilang wika sa ating bayan. Nilagay ng mga dayuhan sa pedestal ang kanilang wika na ayon sa kanila ay wika ng mayayaman, makapangyarihan, at matatalino. Dito nag-ugat ang pananaw nating mababang uri ang sarili nating wika. Kaya’t ang daluyan ng ating pagkakakilanlan, diwang makabayan, at kasaysayan ay napinid. 

Sa kasalukuyan ay nalilito ang ating mga kababayan dahil ang bigkis na dapat namagbubuklod sa ating lahi ay pinutol ng dayuhan. Maging sa edukasyon na ang midyum ng pagtuturo ay banyagang wika, na dapat ay nasa unang wika muna. Kapag ganap na ang pagkatuto sa unang wika ay doon na ipakikilala ang ikalawang at ikatlong wika. Sa ganitong paraan, ayon kay Demeterio, ay magkakaroon ng matibay na pundasyon ng pagkakakilanlan ang isang mag-aaral. Ngunit sa sistema ng edukasyon sa Pilipinas ay nagwagi ang hegemonya ng Wikang Ingles sa midyum ng pagtuturo kaya’t hindi makaagapay ang mga mag-aaral lalo’t hindi pa sila bihasa sa kanilang unang wika. 

Sa dokumentaryo ni Howie Severino na “Don’t English Me” kapansin-pansin na bagama’t maalam ang Pilipino sa Wikang Ingles ay marami pa ring nagkakamali sa pagbaybay at sa balarila nito lalo na sa kalsada. Ang isang mag-aaral namang tampok ay makailang beses umulit ng Ikaapat na Baitang dahil hirap sa asignaturang Ingles. Sa dokumentaryong “Estado ng Wikang Filipino” naman ng Investigative Documentaries, karamihan sa mga mag-aaral sa pribadong institusyon ay mas pamilyar sa Ingles na pangalan ng mga karaniwang gamit kaysa sa Filipino. Lubhang nakababahala na maging ang daluyan at bigkis ng ating lahi – ang wika – na siyang tanglaw ng bayan ay nadirimlan ng anino ng dayuhan. 

IV. OVERSEAS FILIPINO WORKERS

Bagaman ito ay naipakilala bilang konspeto ng Overseas Filipino Worker (OFW) noong panahon ng dating pangulong Marcos ay hindi na ito bago sa atin. Simula pa ng panahon ng pananakop ay nagpapadala na ng mga manggagawa Pilipino sa ibang bansa – ang paglalayag ng kalakalang Galyon mula Maynila patungong Acapulco, Mexico at ang pagpapadala ng mga propesyunal sa Amerika. 

Dekada ’70 ng magpadala ng Overseas Contract Workers (OCW) ang Pilipinas sa Saudi para magtrabaho sa oil rigs at construction sites. Simula noon ay dumami na ang mga Pilipinong nangibang-bayan upang maghanap-buhay. Ang milyun-milyong OFW ay tinatayang nasa 200 teritoryo at bansa na. Dahil dito ay isa ang labor sa pangunahing eksport ng bansa. 

Naging sandalan na ito ng pambansang ekonomiya bunsod ng bilyun-bilyong padalang dolyar na salapi ng mga OFW. Napapanatili nito ang katatagan ng piso sa dolyar. Sa padala rin nila umaasa ang pamilya nilang naiwan dito. Kapansin-pansin sa pag-aaral ni Tullao na mas maginhawa ang pamumuhay ng mga may kamag-anak sa ibang bansa kaya’t naakit nito ang ating mga kababayan na mangibang-bansa na rin. 

Ang epekto nito sa kasalukuyan ay ang pagkaranas ng bansa ng “brain drain” na maaring lumumpo sa mga industriya dito sa Pilipinas. Katuwiran nila na maghihirap na nga lang din sa trabaho doon na sila sa mataas ang sweldo. Hindi naman natin masisi ang ating mga kababayan na piliin ang mangibang-bansa kung doon nila malalasap ang kaunlaran. Ngunit matatawag ba nating kaunlaran ang pagsisilbi sa lupa ng banyaga kaysa ang paglilingkod sa ating bayan? 

V. KULTURA NG POLITIKA

Bunsod ng mahabang panahon ng pananakop ng mga dayuhan, ang kolonyalismo at elitismo ay buhay na buhay at nananalaytay sa kasalukuyang lipunan. Makikita natin ito sa umiiral na elitistang politika, politika ng mga personalidad, at neokolonyalismo na humahadlang sa pagkamit ng pambansang kaunlaran. 

Ang elitistang politika ay buhat pa sa sinaunang sibilisasyon sa Pilipinas kung saan may maharlika at alipin. Ang mga maharlikang pumanig sa mga Kastilang mananakop ay napanatili ang kanilang yaman at nabansagang mga “illustrado”. Ang mga illlustrado naman ang nabigyan ng pwesto sa gobyerno sa pananakop ng mga Amerikano. Ang mga “elite” ang namayagpag sa iba’t ibang sektor ng politika kaya’t ang interes lamang ng mga naghaharing-uri at dayuhan ang binibigyang-pansin. Ang pagkakaroon ng “utang na loob” sa mga politikong tumutulong sa mga mamamayan ay may kapalit na pagsuporta sa pagtakbo nila sa eleksyon. Isa pa ang talamak na “vote buying” na sumisira sa kalayaang pumili ng lider ng mga mamamayan. Ang mga mayayaman lamang ang may pinansyal na kakayahan para gumastos sa pangangampanya kaya’t sila ang nananatili sa pwesto. 

Bunga ng elitistang gobyerno ay nagkaroon na ng pangalan ang mga angkang matagal ng nakaluklok sa pwesto. Naging negosyo na ng pamilya ang tumakbo sa politika – mula sa lolo’t lola, nanay at tatay, tito’t tita, pati na ang mga anak at apo. Tanyag na apelyido na lamang ang sukatan ng mga karaniwang botante sa pagpili ng ibobotong lider. Kahit na ba may kaso ng korapsyon at kung anu-ano pang katiwalian, basta’t sikat ang apelyido o pamilya mo tiyak na ang pwesto mo sa gobyerno. Kaya naman ang mga personalidad tulad ng mga artista, boksingero, at komedyante ay pinasok na rin ang politika. Ginawa nilang “retirement plan” ang pwesto sa gobyerno. Sigurado na rin ang boto sa kanila dahil sikat na sila. Ganyan ang kultura ng politika sa Pilipinas, basta’t sikat ka o ang pamilya mo pasok ka na sa gobyerno.

Ang koneksyong nag-uugnay sa ’tin sa dayuhan ay hindi naputol dahil mga elistita pa rin ang namumuno sa ating bayan. Bitbit ng mga elitistang politiko ang kolonyal na mentalidad na kumikiling sa kapitalismo na ang mga naghaharing-uri at banyaga lamang ang nakikinabang. Ang neokolonyalismo ay ang modernong paraan ng pananakop ng mga dayuhan na pinapakita sa anyo ng “pagtulong” ng dating mananakop sa politika at ekonomiya ng dating kolonya. Kaya’t nakadepende pa rin ang ating pamahalaan sa mga banyaga na nagreresulta sa patuloy na pag-utang sa mga makapangyarihang bansa tulad ng Amerika. Hanggang sa mabaon na tayo sa utang at patuloy na lang umasa sa kanilang tulong. 

Ipinagdadamot ng sistemang ito ng politika ang pag-unlad sa ating lipunan. Ang mga mayayaman ay patuloy sa pagpaparami ng pera’t ari-arian, samantalang ang mga mahihirap ay patuloy na nalulugmok sa kahirapan.

VI. KANSER NG LIPUNANG PILIPINO

Kung ang mga nakalipas na punto ay panlabas na manipestasyon ng hadlang sa kaunlaran sa ating bayan, ang tatalakayin ng bahaging ito ay ang panloob na sakit ng bayan. Ang kanser ng lipunang Pilipino na kumukonsumo sa mithiing kaunlaran ay ang katamaran, ningas-kugon, at rehiyonalismo.

Ang katamaran ayon sa mga eksperto ay dahil daw sa ating klima na maalinsangan na sa kaunting pagkilos ay agad na pagpapawisan. Ngunit hindi iyon dahilan para umiwas na lamang ang bawat Pilipino sa pagbabanat ng buto. Lalo na’t nangangailangan sabayan ng kilos ang mithiin natin natin tungo sa pag-unlad. 

Ang ugaling ningas-kugon naman ay pagkakaroon ng sigasig, sigla, at galing sa umpisa. Sa madaling sabi, magaling lang sa simula. Kilala rin ito sa katawagang “maňaňa habit” na nangangahulugang bukas na lang sisimulan o gagawin ang isang bagay. Ito ay hadlang sa pagtutuloy-tuloy ng ating pagkilos tungo sa pambansang kaunlaran.

Ang rehiyonalismo ay diskriminsayon ng mga Pilipino sa kapwa Pilipino na kadalasan ay nangyayari sa konteksto ng rehiyon. Kagaya ng pagbibigay ng “stereotype” sa mga taga-Bisaya na mga katulong at sa mga taga-Mindanao na terorista. Ang paghihiwalay na ito ay hindi nagtataguyod ng pagkakaisa natin bilang isang lahi. Dapat pairalin ang respeto sa bawat isa saang rehiyon at anuman ang wika o diyalekto ang kanilang gamit dahil iisa lang ang ating lahi. 

VII. TANGLAW NG BAYAN

Bigyang-kahulugan natin ang kaunlaran ayon sa depinisyon ng United Nations (UN Declaration on the Right of Development) na: “isang komprehensibong proseso ng paglago sa sangay ng ekonomiya, lipunan, kultura, at politika na isinasaalang-alang ang kapakanan ng kabuoan ng populasyon at ang aktibo, malaya, at mapagpalayang pakikilahok ng mga kasapi nito para sa pag-unlad at pantay na karapatan mula rito.” 

Kung gagamitin nating pamantayan ang depinisyon ng UN sa kaunlaran ay mahihinuha natin na kahit na sandamakmak man ang suliraning dala ng anino ng dayuhan sa ating ipunan, mayroong tanglaw ng bayan na maaring magbigay liwanag sa nadirimlan nating kababayan sa paglalakbay natin tungo sa pagkamit ng pambansang kaunlaran. Ang solusyon sa panloob at panlabas na tunggalian sa entablado ng ng kalikasan, edukasyon, ekonomiya, politika, at lipunan ay ang kaunlarang isinasaalang-alang ang interes ng lahat ng mamamayan anuman ang estado sa lipunan, rehiyon, relihiyon, kasarian, at kulay.

Maari nating ikasangkapan sa pagkamit ng pambansang kaunlaran ang pagpapatibay ng pag-unawa, pag-aaral, at pagsasaliksik sa Filipinolohiya na ayon kay Bayani G. Abadilla ay ang: “disiplinang karunungan na nakasalig sa makaagham na pag-aara lsa pinagmulan, kalikasan at ugnayan ng wika, panitikan, kultura, lipunan, kasaysayan, komunikasyon at iba pang batis ng karunungang Pilipino, gayundin ay nililinang nito ang mga karunungang ambag ng mga Pilipino sa daigdig ng mga karunungan.”Bilang paglalagom sa kabuoan ng repleksyong papel, mahalaga ang pag-uungkat ng ating pinag-ugatan – ang ating wika, kultura, at kasaysayan - na siyang nagbubuklod sa atin bilang isang lahi. Kaputol at kadugtong nito ang mithiing paunlarin hindi lamang ang sarili bagkus pati na rin ang bayang sinilangan kasama na ang ating mga kababayan. Sa pag-uungkat, paghuhukay, at pagbubungkal ay matutuklasan natin ang mga yaman ng ating lahi na dapat natin linangin at ang mga bangkay ng ating kahapon na dapat nating solusyunan. Bagaman nagsisimula pa lamang ang ating lahi sa paglalakbay tungo sa pag-angat ng tanglaw ng ating bayan – ang pagkakakilanlan, diwang makabayan, at kalayaan – na siyang magpapalaya sa ating bayan mula sa anino ng dayuhan.

SANGGUNIAN

ARTIKULO

Abadilla, B.S. (2002). Wisyo ng Konsepto ng Filipinolohiya.

Buendia, R. G. (1993). Colonialism and Elitism in Philippine Political Development: 

Assessing the Roots of Underdevelopment. 

Demeterio Iii, F. P. (2012). Sistematikong Multilingguwalismo: Lunsaran ng Mas Matatag 

na Wikang Pambansa = Systematic Multilingualism: Foundation for a more Effective 

National Language. MALAY, 24(2).

Maningas, I. (1993). Kasipagan, Pagkamakabayan, At Pagkamaka-Diyos: Implikasyon 

sa Kaunlaran ng Bansang Filipinas. MALAY, 11(1).

Rallonza, M. V. (1996). Ang Kapaligiran At Ang Mga Katutubong Filipino: Isang Pagsusuri 

Ng Fundamental Na Epekto Ng Pambansang Kaunlaran. MALAY, 13(1).

Tullao Jr., T. S. (2006). Padalang Salapi ng mga OFW: Nagdadala ng Kabuhayan, 

Katatagan at Kaunlaran sa Ekonomiya. MALAY, 19(1).

DOKUMENTARYO

Mary Rose Bulos. (2013, July 4). Don't English Me! Documentary of Howie Severino) 1(1) 

[Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=tWNv-BLjmLQ

GMA Public Affairs. (2014, August 12). Investigative Documentaries: Ang estado ng 

wikang Filipino [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=WSsEaBA06-0

GMA Public Affairs. (2018, September 30). I-Witness: 'Pag-asa sa Pagbasa,' 

dokumentaryo ni Kara David (full episode) [Video]/ YouTube. 

https://www.youtube.com/watch?v=J7JegoKjpmM

KONSEPTO NG PAGPAPAPANSIN KAY CRUSH: PAGHAHAMBING SA PARAANG ONLINE AT PERSONAL (2021)

PANANALIKSIK SA ASIGNATURANG FILIPINO

PERSPEKTIBO NG CRUSH AT NG NAGKAKA-CRUSH

Ang salitang “crush” ay may dalawang pagpapakahulugan isang pagdurog at isa namang “puppy love”. Sinasabi na unang naitala ang salitang “crush” na ang kahulugan ay pagkakaroon ng romantikong atraksiyon noong taong 1884 sa dyornal ni Isabella Maud Rittenhouse. Madalas na gamitin ng mga Pilipino lalo na ng mga kabataan ang salitang “crush” para tukuyin ang taong kanilang nagugustuhan. Inuugnay din ang salitang ito sa salitang “puppy love” na impormal na termino para ilarawan ang pagkakaroon ng romantikong nararamdaman para sa isang tao. Kadalasan itong nararanasan mula sa pagkabata hanggang sa pagbibinata o pagdadalaga, sa edad na 4 hanggang 15 taong gulang. Kaya marahil tinawag itong “puppy love” ay sa dahilan na maituturing ito na panggigigil sa histura ng isang cute na tuta.

 

Sa Ingles tinatawag na “infatuation” ang pagkakaroon ng isang crush. Nangangahulugan ito ng biglaan, panandalian, at puro pangangarap ng gising.  Sa yugtong ito puros kilig at pagnanais na mapalapit o makasamang lagi ang nagugustuhan. Ito’y itinuturing rin na “love at first sight” dahil biglaan lang ang pagkakaroon ng atraksiyon na nakabase sa pisikal na katangian. Ayon sa saliksik ng sikolohistang si Dorothy Tennov karaniwang tumatagal ito ng humigit-kumulang 18 buwan at tatlong taon. Ito’y pawing imahinasyon at malayo sa realidad sapagkat mas tinitignan ang positibong mga katangian at nabubulag sa mga negatibong katangian ng nagugustuhan.

 

Madalas na gamitin ng mga Pilipino lalo na ng mga kabataan ang salitang “crush” para tukuyin ang taong kanilang nagugustuhan. Ang crush ay nagiging batayan ng pagkakaibigan dahil sila rin ang nagsasabihan ng kani-kanilang mga crush. Lalo na noong elementary at high school. Ang mga magkakabarkada ang nag-aasaran tungkol sa kanilang mga crush at sa mga nagkaka-crush sa kanila. Ang kilig, inspirasyon, distraksiyon ang pawang mga salitang maaring maglarawan sa tuwing magkakaroon ang isang binata o dalaga ng crush. Dala ng maliliit na sandali ng pag-uusap, pagtingin o pagsilay tuwing Flag Ceremony, tuwing recess at lunch, paghiram ng gamit, pagtabi sa iyong upuan, at marami pa ang ilan sa mga nagpapakilig sa mga may crush. Pagpasok nang maaga, paggawa ng mga aktibidades at proyekto ng may ngiti sa labi, pagiging excited sa tuwing magkaklase kasama ang iyong crush ang ilan sa mga halimbawa ng pagiging inspirasyon ng mga crush. Nagiging distraksiyon naman ito sa pamamagitan ng imbes na makinig sa aralin ay maghapong nakatitig na lang sa kaniya o kaya naman ay nananaginip ng gising, imbes na gumawa ng mga aktibidades at mga proyekto ay inuubos ang oras sa pakikipag-usap sa kaniya.

 

Mayroon naman na ang crush nila ay pang “happy pill” lang na makita mo lang siya masaya ka na. Kumbaga ito ay pagkakaroon ng crush na pang katuwaan lang, hindi sineseryoso, at kadalasa’y ‘di na pinagkakalat o pinaaalam sa iba. Saglitan lang din ang mga “happy pill” na crush dahil ‘di naman gaano kilala ito ng nagkakagusto. Kadalasan ring binabase sa hitsura o kaya naman sa porma o sa mga bagay na napapansin o nakikita ng mga mata.

 

“Marahil nagiging inspired ang isang taong may crush dahil gusto niya na mapansin siya ng taong hinahangaan niya o gusto niya kaya naman ipapakita niyang presentable ang sarili at maayos ang kaniyang pag-uugali. Nagiging distracted naman ang isang taong may crush kapag di naman niya nakukuha ang pansin na nais niya. Baka may pagkakataon pa na dadating siya sa sitwasyon na gagawin niya ang lahat para lang mapansin siya ng taong crush niya kahit pa mawala ang sarili niyang identidad para lang maging kapansin-pansin sa crush niya,” paliwanag ng isang guidance counselor.

 

Ang mga tinatawag naman na “Crush ng Bayan” na mga muse o escort na laging sinasali sa mga contest, mga magaganda at mga gwapo na sikat sa buong campus, mga varsity player na pinapanood lagi ng mga babae at lalaki, mga matatalino na laging may award sa school, ilan lang ‘yan sa mga maraming nagkaka-crush sa eskuwelahan. Sila na laging may umaamin at laging nakakatanggap ng mga regalo, bulaklak, tsokolate, at letter. Ang pakiramdam na sila ay napakapogi o napakaganda ay karaniwang nararamdaman ng mga may nagkakagusto sa kanila. May iba naman na nagdududa o nagtataka kung bakit may nagkagusto sa kanila o ano ang dahilan kung bakit sila nagustuhan. Mayroon naman na naa-appreciate na merong nagkakagusto sa kanila.

 

‘Di naman nilalahat pero malimit sa iba ang naiinis o nama’y naiirita kapag mayroong nagkakagusto sa kanila. Naiinis siguro sa mga ginagawa ng nagkakagusto o kaya naman ay may iba pang priyoridad sa buhay. Sa iba naman ay kadalasan nama’y nagtataka na para bang kabute na lang sila na bigla-bigla na lang sumusulpot o kaya naman ay ligaw na bala na ‘di mo alam kung saan nanggaling. Mayroon ding naiilang dahil hindi alam kung paano ang gagawin sa sitwasyon na iyon o di kaya sa dahilan na hindi naman maibabalik ang nararamdaman ng nagkakagusto.

Ayon sa isang guidance counselor, “Marahil natural lang naman na maramdaman ng isang teenager ang ilang kapag may taong umamin na may gusto sakanila dahil sa gulat na may taong nagpapahayag ng paghanga o pagkagusto sakaniya. Naiilang siya dahil hindi niya alam ang isasagot sa taong umamin sakaniya o ano na ba ang mangyayari sa ugnayan na mayroon sila.”

 

PAGHAHAMBING SA PAGPAPANSIN KAY CRUSH SA PARAANG ONLINE AT PERSONAL

Ang pagpapansin ay karaniwang ginagawa para makuha ang atensyon. Sa lahat yata ng pagkakataon na makukuha nating magpapansin sa ating crush ay hindi papalampasin, At sa mga crush halos lahat naman ay nagawa ng magpapansin maging personal man o online. Sa personal na paraan ay ginagawa ito ng harap-harapan, may pisikal na presensiya ng isa’t isa. Ito ay nangyari o nangyayari noong face-to-face pa ang klase. Ang online na paraan naman ay bunga ng makabagong teknolohiya tulad ng social media – Facebook, Twitter, Instagram at marami pang iba. Sa paraan na ito ang ang paggawa ng daan para magkakilala kayo nang hindi nagkakahiyaan.

 

Simulan natin sa personal. Diretsahan. Dito ay maaring nakakausap mo siya, nakakasama mo siya sa isang classroom, o kaibigan mo siya. Mga halimbawa pag-uusap tungkol sa kaniya o sa ‘yo, tungkol sa lesson sa isang subject, tungkol sa mga hilig o interes niyong dalawa. Kaibiganin mo siya at mga kaibigan niya para mas lumalim ang ugnayan niyo sa isa’ isa. Pag-amin sa crush na kayo lang dalawa sa hallway, sa classroom pag kayo na lang dalawa o kahit saan na makakapag-usap kayong dalawa. Pangliligaw, isa rin ito sa mga tradisyonal na sa ating kultura. Pagchi-cheer sa tuwing magpe-perform o maglalaro ng basketball/volleyball ang crush. Ngunit sa panahon ngayon bihira na lang ang harana kaya’t dinadaan na lang sa mga pakulo na bulaklak, tsokolate/Stik-o, letter na minsa’y ginagawa sa pagpunta o pagbisita sa kanilang bahay o kaya naman sa mismong eskwelahan ginagawa.

 

Sa personal na paraan pa rin. Hindi-diretsahan. Dito papasok ang mga pagpaparinig sa classroom na may crush ka, pagsali sa mga sinalihan ng crush mo na clubs, at pakikipagkaibigan sa mga kaibigan niya. Pang-aasar ng mga kaibigan niya sa kaniya at pang-aasar ng mga kaibigan mo sa ‘yo. Paglahok sa mga kompetisyon, o pag-achieve ng mga awards. Dito rin papasok ang panlilibre ng recess, pagsabay sa pag-uwi o pagsakay sa parehong jeep.

Dumako naman tayo sa online na paraan. Direstahan. Dito ay icha-chat mo siya, babanat ka ng mga pick-up line, mga jokes, mga matatamis na linyahan. Pagmemention sa mga memes na nakakatawa o kaya ay personal na ise-send sa chat. At mag-uusap sa chat ng tungkol sa iba’t ibang mga bagay – mga hilig o interes niya, kung anong nangyari sa kaniya ngayong araw. Pwede ring mag-comment sa mga posts niya para mapansin niya. Pwede rin umamin ka sa chat para diretso na alam niya agad ang intensyon.

 

Sa online na paraan pa rin. Hindi-direstahan. Dito papapasok ang pag-a-add o pag-follow sa mga social media accounts ng iyong crush. Pagshe-share lagi ng mga posts – memes, quotes, o mga hilig mong anime/series – lalo na sa Facebook para makita niya ito lagi. I-stalk mo siya para may malaman ka tungkol sa kaniya. Pagre-react sa mga posts niya – lalo na sa mga memes – sa Facebook o sa kahit anong social media accounts niya. Paggawa ng video (TikTok, Facebook) para mag-trending para magkaroon ng topic na pag-uusapan. Paggawa ng dummy account at sabihin na magpapatulong ka paano umamin sa crush mo pero siya talaga crush mo. Mag-joke sa group chat ninyo ng nakakatawang jokes or memes. Pagbati ng “Merry Christmas!”, “Happy New Year!”, at “Happy Birthday!”

 Venn Diagram na nagpapakita ng pagkakaiba at pagkakapareho ng paraan ng pagpapapansin kay crush: 

Sa personal nahihinuha ng mananaliksik na ito ay tradisyonal dahil dito napapabilang ang pakikipagkilala, pakikipag-usap, o panliligaw. Pangalawa, ito ay harap-harapan dahil nakikita niyo ang reaksyon ng isa’t isa. Pangatlo, para sa malakas ang loob at makapal ang mukha dahil kailangan mong lapitan, kausapin, at magpapansin mismo ang crush mo. Pang-apat, ito ay mas epektibo kaysa sa online sa kadahilanang mas makatotohanan ang mga pangyayari at nakikita niyo ang katangian ng isa’t isa. Panghuli, ito ay mas gumagamit ng diretsahan na atake sa pagpapansin para mas nakaka-excite at nakakakaba.

 

Sa online naman tinukoy ng mananaliksik na ito ay makabago dahil sa henerasyon lang ngayon sumulpot ang ganitong paraan ng interaksiyon buhat ng makabagong teknolohiya. Pangalawa, ito ay sa social media nagaganap, tulad ng nabanggit sa una ito;y bunsod ng makabagong teknolohiya. Ito ang nagsisilbing plataporma para kausapin o magpapapansin sa crush. Pangatlo, ito ay para sa mga mahiyain sapagkat mas komportable sila ditto dahil hindi nakokompromiso ang kanilang sarili msayado at pupwedeng burahin ang mga ginawang pagpapapansin online. Pang-apat, ito ay hindi gaanong epektibo para sa lahat dahil mas madaling hindi pansinin ang mga nagpapapansin sa online. Panghuli, ito ay mas ginagamit ang hindi-diretsahan na kategorya ng pagpapansin dahil mas mahirap ngang kuhanin ang atensyon sa paraan na ito.

Para naman sa pagkakapareho na ito ang nasaliksik. Una, parehong kailangang madiskarte para makuha ang atensyon, para mapalingon o mapatingin siya sa iyo o buksan niya ang message mo at mag-reply. Dito lalabas ang pagiging malikhain at maparaan para magpapapansin. Pangalawa, parehong pwedeng diretsahan at hindi-diretsahan nagkakatalo na lang sa kung ano ang epektibo depende sa crush o kung saan komportable ang magpapapansin. Pangatlo, parehong magkakakilala kayo at magpapansin dahil makikita niya ang effort mo para magpapansin maging direkta man o hindi. Panghuli, kapag itong dalawa naman ay pinagsabay ay nakikitang mas epektibo na mas makukuha ang Inaasahang bunga.

Ayon sa paliwanag ng isang guidance counselor na, “Iba pa rin ang personal na ugnayan ng mga tao kapag pinag-usapan ang pagpapahayag ng nararamdamang atraksyon sa isang tao. Nandiyan ang nakikita mo mismo ang non-verbal expressions ng tao lalo na ang verbal na pamamaraan. Ngunit isa na ring paraan ngayon ang online para magpapansin sa crush. Napakadali na sa social media na magpahayag ng kagustuhan o paghanga sa isang tao. Nagkakaroon ng lakas ng loob dahil mas nasasala ang bawat mensaheng ipapadala o maging ang kilos ng ugnayan na mayroon ang dalawang tao.

 

SANHI AT BUNGA NG PAGPAPAPANSIN SA CRUSH SA PARAANG ONLINE AT PERSONAL

Kinokosidera ang pagkakaroon ng crush na interpersonal na atraksiyon na ayon kay Weiten ay isang positibong nararamdaman sa isang tao. Sakop nito ang mga karanasang pagkagusto, paghanga, pagkakaibigan, pagnanasa, at pag-ibig sa ibang tao. Ang mga salik na isinaalang-alang ay ang pisikal na atraksiyon, pagkakaroon ng parehong ugali o interes, pagkakagusto sa isa’t isa, at pagiging malapit sa aspekto ng distansya.

 

Para sa mga sanhi ng pagpapansin sa paraang online at personal. Una, sa panahong nagsisimulang magkaka-crush ka dito tinitignan mo pa kung saglit lang ba o matagal mong magugustuhan ang taong ito. Nag-e-experiment ka kumbaga kung kikiligin ka o kung siya ba iyong tipo mo sa isang lalaki o babae. Nagpapapansin ka pero hindi-diretsahan at may pagkilatis pang nagaganap. Dito rin papasok ang dahilan na gusto mong malapit sa kaniya o gusto mo siyang magng kaibigan. Gusto mo siyang maging malapit para mas makilala mo siyang mabuti at makilala ka rin niyang mabuti. Kumbaga, ditto nakasalalay kung may pag-asa ka ba o wala. Dito ay nagagamit ang personal na paraan at ang sa online para sa mas malaking tsansa.

 

Pangalawa, ang dahilan na “thrill at excitement.” Dito ay nacha-challenge ka kapag hindi ka pinapansin at mukhang hindi interesado sa iyo ang crush mo. Dito naghahanap ka lang ng excitement para mapansin ka ng crush mong “cold”, di namamansin, masyadong seryoso, at walang pakialam sa iyo. Minsa’y ginagawa lang ito dahil nakakakilig o dahil inaasar ka ng mga kaibigan mo at/o ng kaibigan ng crush mo. Dito ay mas nagagamit ang personal dahil sa pang-aasar pero nagagamit pa rin ang online sa paraang pagcha-chat kay crush kahit pa sini-seen ito.

 

Pangatlo, ang dahilan na pagiging marupok. Sa sanhi na ito ipinapakita ang sitwasyon ng pagka-basted at pag-reject ng crush mo sa iyo pero dahil hindi ka maka-move-on magpapapansin ka pa rin. Sa bahagi na ito hindi mo pa rin matanggap na hindi ka gusto ng crush mo. Hindi naman naging kayo pero masakit din ma-reject at mahirap mag-move-on. Dito mas nagagamit ang online dahil china-chat mo siya kung may pag-asa pa ba atbpa.

 

Para naman sa bunga ng pagpapansin sa paraang online at personal. Una, kahihiyan dahil napahiya ka lang sa pinaggagawa mo para mapansin ang crush mo. Ito ay ang naging bunga pag hindi mo na crush ang crush mo at sa tuwing inaalala mo pinaggagawa mo natatawa ka o kaya nahihiya ka. Hindi ka rin makapaniwala na ginawa mo ang bagay na iyon.

 

Pangalawa, friend zone, seen zone, at rejected/basted. Friend zone ang tawag pag nagpapansin ka o umamin ka tapos sinabihan ka na kaibigan lang daw ang kayang niyang ibigay. Kung titignan hindi na masama ang maging kaibigan ng crush dahil naging malapit ka sa kaniya na isa sa mga sanhi kung bakit nagpapapansin. Ito ay maaring sabihin ng personal o sabihin sa chat. Seen zone sa aspekto naman ito ng pagpapapansin online. Ito naman ang tawag pag sineen lang ang chat mo. Mayroon ding tinatawag na inbox zone, ito naman pag hindi niya sineen o binuksan ang message mo. Ang rejected o basted naman ay pwedeng sabihin na direkta o paligoy-ligoy pa. Ang pag-reject o pag-basted ang pagsasabi na hindi mo siya gusto at hindi mo maibabalik ang nararamdaman niya. Maaring may iba siyang gusto o hindi ka talaga niya gusto. Pwedeng na-reject o na-basted sa personal o pinadaan sa kaibigan o sa chat.

 

Pangatlo, naging jowa si crush. Ito ang pinakalayunin ng marami kung hindi ng lahat kapag nagpapapansin sila. Jowa ang impormal na tawag sa kasintahan o boyfriend/girlfriend. Pag ganito ang sitwasyon pareho kayo ng nararamdaman, sa madaling salita gusto niyo ang isa’t isa. Umepekto ang mga pagpapapansin mo. Kadalasang ginagamit ang dalawang paraan ng mga nakakakuha ng ganito resulta.

Aking kinapanayam ang isang guidance counselor at guro na si Bb. Velia Angelica O. Rivero tungkol sa kaniyang personal na ideya, opinyon, at pananaw sa paksa ng pagpapapansin sa crush. Aniya, “Normal sa mga tinedyer ang magpapansin sakanilang mga crush dahil kritikal ang yugto na ito sa buhay ng isang tao kung saan binubuo niya ang kaniyang identidad, mga mithiin sa buhay, at maging ang relasyon sa ibang tao gaya pamilya, kaibigan, at maging sa katapat na kasarian.” “Sa buhay kasi ng high school students, nakikita nila na iyong mga kasing-edad nila ay may kaniya-kaniya na ring karelasyon kaya marahil ninanais din nila na maranasan na iyon kaya naman isa sa magagawa nila ay magpapansin sa crush nila. Nandiyan din ang kantyaw ng mga kaibigan na magpapansin sa crush,” dagdag pa niya.

 

Sa aspekto naman ng mga resulta kaniyang pinaliwanag na ang friend zone at ang ‘di pagpansin sa kanila ng crush ay “Hindi lamang siguro talaga sila kayang icrush back ng crush nila. Sa buhay ng isang teenager, marami namang aral ang mapupulot nila sa mga karanasan na ito gaya ng pagkafriendzone o hindi pagpansin ng crush nila. At kaniyang suhestiyon na, “Mas mabuti pa rin na pagyamanin ang sarili muna. Mas pagtuunan at mahalin ang sarili. At baka dumating din iyong panahon na crush ka na rin ng crush mo.”

 

Pangwakas, nag-iwan ng payo si Bb. Rivero na,” Sa mga taong may crush, o nagpapapansin sa crush nila lalo na sa mga kabataan normal naman na magkaroon ng crush. Siguraduhin lang na unahin pa rin ang sarili ng identidad. Sana inspirasyon ang dulot ng pagkakaroon ng crush at di negatibong impluwensiya ang dala nila. Tandaan na mas mabuti pa rin na may kahandaan sa pagpasok sa relasyon sa katapat na kasarian.” Sa kabuoan, kaniyang pinagdidiinan na mahalaga na ituon muna ang atensyon sa sarili – sa pagpapaunlad ng identidad. At ang crush ay paghanga sa isang tao na nagdudulot ng positibong impluwensiya sa mga nagbibinata at nagdadalaga.

 

SANGGUNIAN:

 

MGA NAKASULAT NA DATOS:

Clements, Warren, (2011). Feeding love by the spoonful. www.theglobeandmail.com/arts/feeding-love-by-the-spoonful/article626912

Heitler, Susan, (2012). The Deceptive Power of Love's First Moments. www.psychologytoday.com/us/blog/resolution-not-conflict/201207/the-deceptive-power-loves-first-moments

Wynne, Griffin, (2019). The Truth About Puppy Love In Relationships, According To An Expert. www.elitedaily.com/p/the-truth-about-puppy-love-in-relationships-according-to-expert-18685484

MGA DI-NAKASULAT NA DATOS:

“TIPS PARA MAPANSIN NI CRUSH :")” (Kimpoy Feliciano, 2016) https://www.youtube.com/watch?v=vcnCx4ayvH4

“Tips Paano Mapansin Ni Crush (MAGPAPANSIN TAYO BES!)” (MATTalks, 2017) https://www.youtube.com/watch?v=qWgJM4oPHlU

“PAANO MAPANSIN NI CRUSH? (Learn from the Expert)” (Lady Martin, 2018) https://www.youtube.com/watch?v=FD_ksrbTE20

​“Mars Sharing Group: Paano ka magpapansin sa crush mo sa social media?” (GMANetwork, 2018) https://www.youtube.com/watch?v=vP604Jo54kw